Çanakkale Boğazı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Çanakkale Boğazı
Çanakkale Boğazı Fiziki
Çanakkale Boğazı Fiziki
Bağladığı sular Marmara Denizi - Ege Denizi
Ülke  Türkiye
Uzunluk 61 km
En geniş yeri 7 km
En dar yeri 1,2 km
En derin yeri 103m

Çanakkale Boğazı (Yunanca: Δαρδανέλλια, Dardanellia ya da Ελλήσποντος, Hellespontos), Marmara Denizi'ni Ege Denizi'ne bağlayan boğazdır.

Asya ile Avrupa kıtalarını birbirine bağlayan boğazda köprü yoktur. Kıtalar arasında ulaşım feribotlarla sağlanır.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Piri Reis'in haritasından bölge
Çanakkale Boğazı

Yüzey bilimi[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul Boğazı'nın yaklaşık olarak iki katı uzunluğunda olan Çanakkale Boğazı, 61 kilometre (38 mi) uzunluğunda olup en dar yeri 1.2 kilometre (0.75 mi) en geniş yeri ise 6 kilometre (3.7 mi) açıklıktadır. Ortalama derinliği 55 metre (180 ft) olup, en derin noktası 103 metre (338 ft) ile en dar yeri olan Çanakkale şehrinin kuzeyindeki Kilitbahir mevkiindedir.[1]

Boğazda İki büyük akıntı mevcuttur: Birincisi Karadeniz'den Ege Denizi'ne doğru akan yüzey akıntısı, İkincisi de Ege Denizi'nden Karadeniz'e doğru akan dip akıntısı, ki bunların her ikiside birbirlerine zıt istikâmetlerde akmatadır.[2] Batı yakasını Gelibolu Yarımadası, doğu kıyılarını Biga Yarımadası oluşturur.

Konumu[değiştir | kaynağı değiştir]

Boğazın her iki yakasında kaleler vardır. İlk defa Türk kuvvetleri 1356'da Süleyman Paşa ile Çimenlikhisar kalesini fethetti, Çardak kalesini yaptı. Yıldırım Bayezid Bizans surlarını yıkıp iç kaleyi düzeltti. Fatih Sultan Mehmet, Rumeli'de Sestos (Kilidülbahir-deniz kilidi), Anadolu'da Aydos (Seddülbahir-deniz seti) kalelerini yaptı.

Batıdan boğaza girilirse Rumeli kıyısı boyunca Seddülbahir, Kirte, Kilitbahir, Eceabat, Boğalı, Büyük Anafarta, Kumköy, Uzundere, Küçük Anafarta, Cumalı, Bayırköy, Burgaz, Gelibolu, Yeniköy ana yerleşimleri görülecektir. Anadolu tarafında ise Kumkale, Erenköy, Kuzuköy, Çanakkale, Nara, Yapıldak, Bergos, Lapseki, Çardak yerleşimleri vardır. Boğazın Rumeli kıyısı Tekeburun'dan Çankaya burnuna, Anadolu kıyısı Kumkale burnundan Çardak'a uzanır.

Çanakkale Boğazı, Balkanları(Avrupa) Gelibolu yarımadası boyunca Önasya'dan ayıran uzun dar bir boğazdır.

Mitoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Mitolojide Çanakkale Boğazında geçen iki öykü vardır.

  • Altın Post; Altın bir koça, erkek kardeşiyle binen Helle boğazda koçtan düşer ve boğulur. Bu yüzden Çanakkale Boğazının isimlerinden biri de Hellenpontus (Helle'nin denizi)tur.
  • Hero ve Leander; Bir Afrodit şenliğinde birbirini görüp vurulan Sestos ve Abydos kentli iki aşıktır, Hero ve Leander. Hero her gece boğazı Leander'in yaktığı bir mum ışığında geçer; ama bir gün Leanderin babası fırtınalı bir günde işaret mumunu yakar, boğaza atılan Hero ise boğulur. Bu öykü Ahtamara ( Akdamar Adası ) ile benzerlik taşımaktadır.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Boğazın antik isimleri Dardanelya (Dardanos'un Geçiti) ve Hellespontus (Helle'nin Denizi ) 'dur.
  • Boğazın Avrupa yakasındaki antik kentler; Sestos, Gelibolu
  • Asya Kıtasındaki antik kentler; Truva, Abidos, Dardanya, Lapseki
  • Persler, antik Yunanistanı istila etmek için bu boğazı aşmıştır ve Dünya'nın ilk boğaz köprüsünü burda gemileri halatlar ile bağlayarak kurmuştur. Köprü yıkılıncada, Pers hükümdarı denizi adamlarına kılıç ve sopalar ile dövdürerek cezalandırır.
  • Büyük İskender, Granikos Savaşını boğazı geçerek aynı isimli ırmak yakınlarında gerçekleştirmiştir.
  • Büyük İskenderin kumandanlarından Lysimakhos, boğazın Saroz Körfezi kıyısında kendine bir başkent kurarak, Trakyaya hükmetmiştir.
  • Gelibolu Yarımadasındaki Çimpe Kalesi Osmanlıların Avrupa ilk ele geçirdikleri toprak parçasıdır.
  • Çanakkale Boğazı I. Dünya Savaşı'nda tarihte ender rastlanan bir savaşa ev sahipliği yapmış; bu savaş sonucunda toplam 500,000 kişi hayatını kaybetmiştir.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Nautical Chart at GeoHack-Dardanelles, Map Tech
  2. ^ Rozakēs, Chrēstos L. (1987) (en). The Turkish Straits. Martinus Nijhoff Publishers. s. 1. ISBN 9024734649. https://books.google.com/books?id=yJc7HWhF-K8C. Erişim tarihi: 1 August 2017. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]